Tyfu trwy rym caledi // From our brittle earth

#Cymuned #Community #Profiad #Experience #Covid_19 #FoundationalEconomy #EconomiSylfaenol #MentrauCymdeithasol #SocialEnterprise #Cymru

@SiopOgwen @CwmniBro @yr_orsaf


‘Y mae’r graig wedi ei malu

Yma y mae olion y dynion hynny

A fu ohoni hi’n tynnu

talpiau gleision o’i hen wythiennau

i’w trin nhw a’u naddu nhw’n llechi

Y mae ar ôl yma, hefyd

friwsion o’r caledwch a falurwyd

Ond o’r dinistr a fu yn y graig yn ddidrugaredd

Y mae dalennau tyner o wyrddni

Yn tyfu trwy rym y caledi:

Dyma inni redyn anhydyn bywyd.’

Gwyn Thomas


(Scroll down for English)

Mae hi’n bandemig byd eang. Mae miliynau yn marw. Mae niferoedd y meirw yn cynyddu. Mae pobol mwyaf bregus ein cymunedau ni yn gaeth i’w tai a hynny am gyfnod amhenodol. Mae teuluoedd yn llwgu. Mae gwragedd yn cael eu camdrin. Mae unigolion yn crebachu i gilfachau tywyll iselder ysbryd. A hyn oll tra mae’r wasg yn ein dallu efo penawdau’n mawrygu’n ‘arweinwyr’ gwleidyddol. Ac yma yng nghymunedau chwarelyddol y gogledd orllewin, mae marwolaethau a mae na ofn. Dim marwolaeth ydy diwedd y pandemig yma ac yn anffodus, y don o dlodi, diweithdra a phroblemau iechyd meddwl fydd yn fwyaf difaol.

Ac o fanno da ni’n gweithredu fel mentrau cymunedol. Y sylweddoliad yna o fawredd sgileffaith y pandemig yma ar iechyd a lles ein cymunedau. Y sylweddoliad fod yr angen am gariad a chymdeithas ac agosatrwydd cymunedol mor allweddol ag erioed os ydym am gynnal ein cymuned a’r unigolion sy’n byw ynddi. Ers i’r pandemig dorri, mae mentrau cymdeithasol wedi ymateb yn nodweddiadol angerddol a hynny yn bendant yn wir ym Mlaenau Ffestiniog, Penygroes a Bethesda lle dwi’n gweithio i Bartneriaeth Ogwen. Mae’r cydweithio lleol a rhyng-gymunedol yn codi calon mewn cyfnod tywyll.


Cymorth digidol cymunedol


Mae staff Siop Griffiths wedi cydlynu’r gwaith o gefnogi gwirfoddolwyr lleol yn ystod y pandemig ym Mhenygroes. Mae taflenni wedi eu dosbarthu i bob ty yn y pentref a mae’r gefnogaeth wedi ei ehangu i bentref Talysarn. Recriwtiwyd 54 o wirfoddolwyr sydd bellach wedi cefnogi 84 o bobl bregus gyda siopa, casglu presgripsiynau a gwneud galwadau i leihau unigrwydd. Mae staff Siop Griffiths hefyd yn meddu ar sgiliau digidol a mae’r tîm yn brysur ystyried sut i gefnogi unigolion sy’n hunan-ynysu gyda gweithgareddau ar-lein. Meddal Ben Gregory sy’n un o Gyfarwyddwyr Siop Griffiths –

“Da ni rwan yn edrych ar y potensial o sefydlu ‘stiwdio zoom’ symudol fydd ar gael i bobl fregus i ddarparu cyswllt gyda’u teuluoedd a’u ffrindiau. Mae pobl yn cymryd yn ganiataol fod pawb efo mynediad i’r we a chyfrifiaduron ond dydy hynny ddim yn wir. Os allwn ni estyn allan at yr unigolion yma, mae hynny’n beth da.”

Mae criw Siop Griffiths eisoes yn addasu eu rhaglen waith at y dyfodol hefyd ac yn gobeithio edrych ar siapio Penygroes y tu hwnt i Covid-19.

“Bydd rhaid addasu’n ffordd o weithio a chanolbwyntio ar helpu’n cymuned i gryfhau yn sgil y pandemig. Da ni wrthi’n edrych ar raglen entrepreneuriaeth pobl ifanc ar hyn o bryd ond efo gogwydd gymdeithasol a chymunedol. Da ni eisiau meithrin entrepreneuriaid cymdeithasol y dyfodol fydd yn gwneud ein cymuned yn gryfach yn wyneb argyfyngau byd eang fel hyn.”


Cymuned a Chadwyn Ogwen


Mae’r un math o addasu cynlluniau wedi bod yn digwydd efo ni ym Methesda ble mae holl egnïon staff Partneriaeth Ogwen wedi cael eu symud i gefnogi’r gymuned yn ystod argyfwng Covid-19. Yn ystod yr wythnos olaf cyn y clo-mawr dosbarthwyd dros 3000 o daflenni i gartrefi’r Dyffryn gyda phob taflen yn cynnwys manylion gwirfoddolwyr oedd yn fodlon cael eu galw i helpu unigolion oedd yn hunan-ynysu. Fel cymunedau eraill mae gwirfoddolwyr wedi bod yn ciwio tu allan i fferyllfeydd i gasglu prescripsiynau a hynny am wythnosau cyn i Boots a fferyllfeydd eraill drio gosod systemau eu hunain i fyny.

Mae’r ymdrech ym Methesda hefyd wedi canolbwyntio ar yr angen i gynorthwyo busnesau lleol yn ystod yr argyfwng. Ddiwedd Mawrth, daeth rhai o fusnesau’r ardal at y Bartneriaeth yn poeni am effaith y pandemig ar eu gallu i gyflenwi bwyd yn lleol. Mewn ymateb i’r her honno ail-gyfeiriwyd grantiau ac ymdrechion staff i sefydlu Cadwyn Ogwen – sef platfform arlein i werthu cynnyrch lleol sydd wedyn yn cael ei ddanfon i gartrefi Dyffryn Ogwen yn Carwen y car cymunedol trydan. Mi wnaethon ni weithredu’n sydyn iawn a llwyddo i gael y cynllun yma ar ei draed o fewn mis. Mae’r archebion bellach werth dros £1000 yr wythnos a phob ceiniog yn cylchdroi o fewn yr economi leol – y cynnyrch lleol, cyflog y staff, cwmni dylunio gwefannau o Fynydd Llandygai a hyd yn oed trydan lleol yn pweru’r danfoniadau gyda grym paneli solar Ynni Ogwen. Dyma’r economi sylfaenol ar waith a chynllun ymarferol sy’n helpu ein cymuned mewn cyfnod o argyfwng ond sydd hefyd yn dod a gwerthoedd economaidd yn ôl lawr i’r ddaear. Cymuned yw sail economi.

Wrth edrych tua’r dyfodol, mae’r Barnteriaeth yn cydweithio efo gwirfoddolwyr lleol i ddatblygu’r banc bwyd. Mae 140 o barseli bwyd wedi eu dosbarthu yn lleol yn barod a chynyddu fydd y galw. Ar hyn o bryd, unigolion lleol a chyfraniadau ariannol gan fudiadau fel cwmni hydro cymunedol Ynni Ogwen sydd yn noddi’r gronfa fwyd a bwriad Partneriaeth Ogwen yw helpu gyda’r gwaith o wneud y gronfa fwyd yn gynaladwy tua’r dyfodol.

Cynyddu fydd y galw. Be sy’n dda ydy gweld gwirfoddolwyr yn gweithredu a menter gymunedol fel ni yn eu cefnogi nhw. Mae’n wych gweld Ynni Ogwen hefyd yn cyfrannu’n ariannol. Mae hyn i gyd wedi digwydd mewn mater o wythnosau sy’n dangos pa mor effeithiol mae cymunedau’n gallu bod mewn cyfnod o argyfwng.

Cwmni Bro – galwad i gydweithio


Mae Cwmni Bro Ffestiniog wedi hen arfer dod a phobl at ei gilydd mewn cyfnodau o galedi a mae’r 15 menter gymdeithasol sy’n rhan o barasol y Cwmni Bro wedi cydweithio’n agos ers i’r pandemig ymddangos. Mis i fewn, mae Cwmni Bro wedi bod yn cefnogi grwpiau o wirfoddolwyr yn lleol a chydweithio efo partneriaid i gyflwyno cais grant gwerth dros £60,000 i’r WCVA i gefnogi gwirfoddolwyr ar draws cymunedau Llanfrothen, Penrhyndeudraeth, Blaenau Ffestiniog, Gellilydan a Thrawsfynydd. Mae cwmni Seren wedi bod yn arwain ar ddarparu prydau pryd ar glud i’r gymuned a symud eu gweithwyr i weithredu rheng flaen. Mae Antur Stiniog wedi bod yn rhannu eu bysiau mini sydd bellach yn cael eu defnyddio i gludo cleifion o’r Ganolfan Iechyd i Bryn Beryl ym Mhwllheli. Mae’r galw am y banc bwyd lleol wedi cynyddu’n sylweddol ac mae cwmni’r Dref Werdd bellach yn gyfrifol am ei rhedeg. Ar ol mis yn unig o gyfyngiadau gorfodol gan y Llywodraeth, mae’r banc bwyd wedi gorfod cynyddu eu oriau agor o 3 diwrnod i 5 diwrnod yr wythnos. Meddai Ceri Cunnington o Gwmni Bro Ffestiniog -

“Da ni’n gweld effaith y feirws yn ein cymunedau yn barod a da ni’n gwbod na gwaeth eith hi. Dyna pam ei bod hi mor bwysig ein bod ni’n gweithio efo’n gilydd.”

Ers i’r pandemig dorri, mae Cwmni Bro wedi bod yn cydweithio gydag asiantaethau sirol yn cynnwys Mantell Gwynedd a Chyngor Gwynedd i geisio cymorth ymarferol i’r gymuned.

“O’r caledi yma mae na betha da yn codi. Da ni’n gwneud pethau dros ein hunain ond da ni hefyd yn gweithredu ar draws ffiniau a sectorau efo pawb yn rhoi pethau i un ochr er lles y gymuned. Dyma be ydy cydweithio cymunedol go iawn a sut ddylia petha ddigwydd.”

Efo’n gilydd

A thrwy gydol yr argyfwng yma, mae cymunedau Blaenau, Penygroes a Bethesda yn cydweithio a mae’r rhithfyd yn llawn cyfarfodydd arlein yn driongl o drafod a rhannu rhwng tair cymuned chwarelyddol. Mae pob cymuned yn wahanol ond mae’r gweithredu sy’n digwydd mewn un ardal yn ysbrydoliaeth ac yn gynhaliaeth i’r llall a mae’r chwaeroliaeth sy’n bodoli rhwng y dair ardal yn gadernid y dylid ei efelychu ar draws cymunedau’r gogledd orllewin a thu hwnt. Yndi, mae hi’n argyfwng byd eang ond trwy rym caledi a grym cymunedol y daw tro ar fyd.

Felly trwy’r argyfwng byd eang yma mae na gydweithio cymunedol aruthrol. O sgwrs ddwy fedr dros wal yr ardd i gludo prescripsiynau neu sefydlu banciau bwyd, mae cymunedau yn cydweithio a mae pob un gweithred o gyfeillgarwch a charedigrwydd yn cryfhau’r gwead yna o berthyn a chyfrifoldeb a theyrngarwch cymunedol. Galarwn y rhai a gollwyd, dyfalbarhawn a chryfhawn y gwaead sy’n bridd ac yn borthiant wrth ein traed. Yma y daw’r rhedyn. Yma y daw’r egin. Ymlaen.


We’re in a world pandemic. Millions are dying with more dying every day. The most vulnerable people in our communities are confined to their homes. Families are in food poverty. Domestic abuse cases are soaring. Individuals are slowly shrinking to the darkest corners of depression and all this, while the press blinds us with pictures of a baby in blue. And here in the quarrying communities of the north west, there are deaths and there is fear. Death is not the end of this pandemic and sadly, the wave of poverty, unemployment and mental health issues is what will probably devastate our communities.

And it is from this starting point that we commence our work as community enterprises. That realisation of the probable magnitude of the effect of this pandemic on the health and wellbeing of our communities. The realisation that the need for people, for society and community closeness is as vital as ever if we are to sustain and nurture our communities and the individuals who live in them.

Since the pandemic broke out, social enterprises have characteristically responded with their usual passion and this has been especially true in Blaenau Ffestiniog, Penygroes and Bethesda where I work for Partneriaeth Ogwen. In these dark times, the local and inter-community collaboration between us is a source of strength and comfort.


Digital Community Support


Siop Griffiths staff have coordinated support structures for local volunteers during the pandemic in Penygroes. Leaflets have been distributed to every house in the village and support has been extended to the village of Talysarn. The social enterprise recruited 54 volunteers who have already supported 84 vulnerable people with shopping, collecting prescriptions and making calls to reduce loneliness. Siop Griffiths staff are also sharing their digital skills and expertise and are busy considering how to support self-isolating individuals with online activities. Ben Gregory, one of Siop Griffiths’ Directors said -

“We are now looking at the potential of setting up a mobile zoom studio that will be available to vulnerable people to enable them to contact their family and friends. People assume everyone has access to the internet and computers but that's not true. If we can reach out to these individuals, that's a good thing. ”

The Siop Griffiths team are already adapting their future work programme and hope to look at shaping Penygroes beyond Covid-19.

“The way we work will have to adapt and focus on helping our community to strengthen in the wake of the pandemic. We are currently looking at a young people's entrepreneurship programme but with community entrepreneurship at it’s heart. We want to nurture the social entrepreneurs of the future who will make our community stronger in the face of such global crises. ”


Community and Cadwyn Ogwen


The same adapting of work programmes has been happening with us here in Bethesda where our staff at Partneriaeth Ogwen have all been mobilized to support the community during the Covid-19 crisis. During the last week before the lock-down over 3000 leaflets were distributed to Valley homes with each leaflet containing details of volunteers who were willing to be called in to help individuals who were self-isolating. Like other communities across Wales, our volunteers have been queuing outside pharmacies to collect prescriptions for weeks before Boots and other large pharmacies even considered to set up delivery systems.

The effort in Bethesda has also focused on the need to assist local businesses during the crisis. At the end of March, some businesses in the area approached Partneriaeth to express concern about the impact of the pandemic on their ability to supply food locally. In response to that challenge, grants and staff efforts were redirected to establish ‘Cadwyn Ogwen’ - an online platform to sell local produce which is then delivered to Dyffryn Ogwen homes in Carwen the electric community car. We acted very quickly and got this scheme up and running within a month. The orders are now worth over £ 1000 a week and every penny is circulating within the local economy – this includes the sales of the local produce, staff wages, the website design company from Mynydd Llandygai and the Ynni Ogwen Community Energy PVs powering the deliveries in the community vehicle. This is the foundational economy in action and is a practical solution that not only helps our community in times of crisis, but also brings economic values back down to earth and to the communities that they serve. Community is the basis of our economy.

Looking to the future, Parnteriaeth Ogwen is working with local volunteers to develop the local food bank. 140 food parcels have already been distributed locally and demand will increase. Currently, local individuals and financial contributions from organisations such as Ynni Ogwen community hydro are sponsoring the food fund and Partneriaeth Ogwen intends to help develop the food bank aligning it with future food sustainability and rural poverty programmes. This has all happened in a matter of weeks which shows how effective communities can be in times of crisis.

Cwmni Bro – a call collaboration


Cwmni Bro Ffestiniog has a long tradition of bringing people together during times of hardship and the 15 social enterprises that are part of Cwmni Bro's parasol have worked closely together since the pandemic broke out. A month in, Cwmni Bro has been supporting groups of volunteers locally and working with partners to submit a grant application worth over £ 60,000 to the WCVA to support volunteers across the communities of Llanfrothen, Penrhyndeudraeth, Blaenau Ffestiniog, Gellilydan and Trawsfynydd. Seren has been leading on providing meals on wheels to the community and moving their employees to front line operations. Antur Stiniog have been sharing their minibuses which are now used to transport patients from the Health Centre to Bryn Beryl Hospital in Pwllheli. Demand for the local food bank has increased significantly and the Dref Werdd is now responsible for running it. After only a month of mandatory Government restrictions, the food bank has had to increase its opening hours from 3 days to 5 days a week. Ceri Cunnington from Cwmni Bro Ffestiniog said -

“We are already seeing the impact of the virus in our communities and we know it will get worse. That's why it's so important that we work together. ”

Since the pandemic broke, Cwmni Bro has been working with county agencies including Mantell Gwynedd and Gwynedd Council to seek practical help for the community.

“From this hardship, good things arise. We do things for ourselves but we also operate across boundaries and sectors with everyone putting things to one side for the benefit of the community. This is what real community collaboration is and how it should happen. ”

Together

And throughout this crisis, Blaenau, Penygroes and Bethesda are working together. Our virtual moiderings and online meetings bring us closer. We work through things, share and grow and despite our differences, the three slate mining communities become one in intention, beliefs and effort. This shared vision and mutual respect delivers a sisterhood of sustenance, support and strength – something we all feel proud of and something that resounds in our discussions with other social enterprises across Wales. Yes it is a world wide pandemic, but through community and inter-community collaboration, the tide will turn. From a two meter ‘panad’ over the garden fence to delivering prescriptions or setting up food banks, our communities are collaborating and growing. And every act of kindness and friendship strengthens the bonds that link us to our people, our community, our villages and towns. That beautiful feeling of belonging combined with social responsibility and ‘cariad’. We will mourn the ones we have lost. We will hurt. But from the rich fabric of our brittle earth, green shoots will grow. Ymlaen.

©2020 by Dolan. Proudly created with Wix.com